Lezing over zwarte gaten

Lezing over zwarte gaten

Op woensdag 18 april 2018 zal dr. Marcel Vonk een lezing houden bij Galaxis met de titel “zwarte gaten, gevangen in ruimte en tijd.”

Theorie en experiment gaan in de natuurwetenschappen normaal gesproken hand in hand. Zwarte gaten lijken een uitzondering op die regel te vormen. Geleerden weten al een eeuw dat zwarte gaten in theorie kunnen bestaan, maar het waarnemen van deze mysterieuze objecten, die immers zwart zijn, valt niet mee.

Wat dat betreft leven we in een interessante tijd, waarin het waarnemen van zwarte gaten eindelijk binnen de technische mogelijkheden begint te komen. Denk aan de recente waarnemingen van zwaartekrachtgolven van twee samensmeltende zwarte gaten. Toch loopt de theorie nog altijd ver voor op de waarnemingen, zeker als we ook de quantummechanica in het verhaal meenemen. We komen dan in de wondere wereld van de Hawkingstraling, het al dan niet vernietigen van informatie door zwarte gaten, de vraag of zwarte gaten omgeven worden door ‘muren van vuur’, en nog vele andere interessante open vragen. Uiteindelijk werpen zwarte gaten zo nieuw licht op een van de grootste vragen uit de moderne natuurkunde: hoe verenigen we Einsteins relativiteitstheorie met de quantumfysica?

In zijn lezing bespreekt Marcel Vonk de laatste ontwikkelingen in de theorie van zwarte gaten, en vraagt hij zich af of en hoe huidige en toekomstige experimenten en waarnemingen de vele open vragen kunnen beantwoorden.

Marcel Vonk is theoretisch fysicus en wetenschapspopularisator en auteur van het recente boek “Zwarte gaten, Gevangen in ruimte en tijd“.

De lezing vindt plaats in Sociaal Cultureel centrum “De Biechten“, Vincent van Goghlaan 1, 5246 GA Hintham (gemeente ‘s-Hertogenbosch). Lezingen beginnen om 20:00 en eindigen meestal rond 22:15. De entree volwassenen is €7,50 en voor jongeren tot 16 jaar €3,00.

Lezing over evolutie van sterren

Lezing over evolutie van sterren

Op woensdag 21 maart zal Camiel Wijffels, lid van Galaxis, een lezing geven over de evolutie van sterren.

Als we het hebben over sterevolutie, dan bedoelen we het ontstaan, het leven en het uitdoven van de sterren. Dit hele proces kan vele miljoenen of zelfs miljarden jaren duren. Over de evolutie van sterren is de laatste tientallen jaren veel bekend geworden. Met name door meer gedetailleerde astronomische waarnemingen en betere computermodellen.

Het begint allemaal met een verschrikkelijk grote en ontzettend ijle gaswolk, van waterstof en helium. In de loop van vele miljoenen jaren worden hiermee een fors aantal sterren gevormd. Een paar grote sterren, vele kleine sterren, en heel veel kleine “sterretjes” die net geen sterren genoemd mogen worden. Aan de hand van de massa van de ster worden dwergen, reuzen en superreuzen van elkaar onderscheiden. Daarnaast worden ze gecategoriseerd door middel van hun kleur en helderheid. Door onderzoek kan worden vastgesteld in welke levensfase een ster zich bevindt. Nieuwe sterren onderscheiden zich duidelijk van sterren die in de hoofdfase zijn aangekomen, of die aan het laatste deel van hun leven begonnen zijn.

De evolutie van een ster hangt vooral af van zijn massa. De zon wordt over 10 miljard jaar een rode reus en vervolgens een witte dwerg. Sterren die veel zwaarder of veel lichter zijn, volgen een andere koers. Na verschillende explosieve opwellingen blijft er uiteindelijk niet veel van een ster over. Maar dat wil niet zeggen dat het daarmee afgelopen is, want veruit de meeste sterren zijn namelijk dubbelsterren. En hoewel beide sterren tegelijk zijn ontstaan, hebben ze een andere massa en een afwijkende levensloop. Het einde van de éne ster kan daarmee een nieuw ontwikkelingsfase inluiden voor zijn naaste buur.

De lezing vindt plaats in Sociaal Cultureel centrum “De Biechten“, Vincent van Goghlaan 1, 5246 GA Hintham (gemeente ‘s-Hertogenbosch). Lezingen beginnen om 20:00 en eindigen meestal rond 22:15. De entree volwassenen is €7,50 en voor jongeren tot 16 jaar €3,00.

Lezing over ruimteonderzoek in Nederland

Lezing over ruimteonderzoek in Nederland

Op woensdag 21 februari zal Drs. Gerard Cornet van SRON een lezing geven over ruimteonderzoek in Nederland, met name over de rol van SRON daarin.

Het wetenschappelijk ruimteonderzoek in Nederland concentreert zich bij het SRON Netherlands Institute for Space Research, een NWO-instituut met twee vestigingen in Utrecht en Groningen. SRON bedenkt, ontwikkelt, bouwt en gebruikt meetinstrumenten voor wetenschappelijk onderzoek in en vanuit de ruimte. SRON kan worden beschouwd als het Nederlandse agentschap voor wetenschappelijk ruimteonderzoek en als thuisbasis voor de deelname aan programma’s van de Europese ruimtevaartorganisatie ESA.

Nederland heeft zich in het ruimteonderzoek gespecialiseerd op de gebieden hoge energie astrofysica (röntgen/gamma-onderzoek) en lage energie astrofysica (infrarood en submillimeter onderzoek). Vele instrumenten voor astrofysisch onderzoek die door SRON in het verleden zijn gemaakt hebben een plaats gevonden in nationale satellieten (IRAS), bilaterale satellieten (BeppoSAX), ESA-satellieten (EXOSAT, ISO, Herschel) en NASA-satellieten (Gamma-Ray Observatory, Chandra). De gegevens van dit soort missies vormen jarenlang een rijke bron van interessant onderzoek.

De röntgencamera’s aan boord van de Italiaans-Nederlandse satelliet BeppoSAX (operationeel van april 1996 tot april 2002) en een spectrometer voor de ESA-satelliet ISO (operationeel van november 1995 tot april 1998) hebben vele interessante ontdekkingen op hun naam gebracht. Met behulp van de camera’s in BeppoSAX heeft men nauwkeurig de reeds lang bekende gamma-uitbarstingen in het heelal kunnen lokaliseren. De spectrometers in ISO en Herschel hebben diverse moleculen (w.o. van water) kunnen detecteren in het stof en gas rond jonge sterren.

Zeer gevoelige en nauwkeurige spectrometrie in röntgenstraling vanuit het heelal is mogelijk geworden met de spectrometers die gebouwd zijn voor resp. het NASA röntgenobservatorium Chandra (gelanceerd op 23 juli 1999) en het ESA-observatorium XMM-Newton (gelanceerd op 10 december 1999). Beide missies zijn nog operationeel. Nederland heeft inmiddels opnieuw een leidende rol bij de ontwikkeling van een opvolger; ATHENA, te lanceren rond het jaar 2030.

SRON heeft één van de drie instrumenten (HIFI) geleverd aan het Herschel Observatorium dat op 14 mei 2009 werd gelanceerd naar een positie op 1,5 miljoen km van de Aarde en zijn missie succesvol heeft afgerond. Dit is de bekroning van een 15 jaar lange investering in de ontwikkeling van een nieuw type detectoren voor ver-infrarood en submm straling. Een Europees-Japans initiatief (SPICA) is nu voorgedragen voor selectie in de loop van 2018, met een geplande lancering na 2030. Ook hier heeft SRON de leiding genomen in de ontwikkeling van één van de instrumenten (SAFARI).

Erelidmaatschap voor Annelies van Beem

Erelidmaatschap voor Annelies van Beem

Vorige week woensdag is Annelies van Beem tijdens de jaarvergadering benoemd tot erelid van Galaxis. Annelies is al vanaf de begintijd van Galaxis onmisbaar voor de vereniging. Ze heeft heel lang in het bestuur gezeten, onder andere als secretaris, en heeft tevens 13 jaar lang het verenigingsblad verzorgd. Vorig jaar viel het erelidmaatschap al aan Tiny van Loosbroek te beurt, en Annelies en Tiny zijn bovendien in 2013 beiden benoemd tot lid in de Orde van Oranje-Nassau, o.a. voor hun werk voor Galaxis.

Lezing over orkanen

Lezing over orkanen

Op woensdag 20 december 2017 zal dr. ir. Ad Stoffelen van het KNMI een lezing geven met de titel “hoe hard waait het precies in een orkaan: metingen met sondes, vliegtuigen en satellieten”.

Het Atlantische orkaanseizoen was dit jaar ongekend zwaar. Met name de orkanen Harvey en Irma hebben zware verwoestingen aangericht, en op een gegeven moment waren er zelfs drie krachtige orkanen tegelijk actief. Maar hoe weten we nu hoe hard het waait in een orkaan?

Storm, zware storm en orkaankracht worden normaal bepaald aan de hand van metingen op 10 meter hoogte. Maar welke meter overleeft dat? En hoe meet je orkaanwind boven zee tussen de golven? Orkaanwaarschuwingen zijn gebaseerd op weermetingen en weermodellen en deze moeten onderling op elkaar afgestemd zijn. Wind boven zee wordt gemeten met behulp van radars aan boord van satellieten en deze worden, ook voor extreme condities, vergeleken met referentiemetingen. Dit zijn metingen op enkele windmasten wereldwijd, boeien, maar ook metingen vanuit vliegtuigen. Ad Stoffelen heeft met de Amerikaanse hurricane hunters orkanen opgezocht om Europese satellietinstrumenten te ijken. Vanuit de speciaal toegeruste vliegtuigen worden windmetingen verricht op hoogte en nabij het oppervlak.

In de lezing gaat de spreker in op de satellietmetingen, de orkaanvluchten en de vergelijking en ijking van de diverse  metingen. Ad Stoffelen is werkzaam bij het KNMI, en al jarenlang expert op het gebied van meten van windsnelheid, een onderwerp waar hij in 1998 ook op is gepromoveerd. Hij vertelt regelmatig over orkanen en andere meteorologische onderwerpen op TV (bijv. RTL Nieuws), op de radio (Radio 1) en in kranten (Volkskrant, Trouw).

De lezing vindt plaats in Sociaal Cultureel centrum “De Biechten“, Vincent van Goghlaan 1, 5246 GA Hintham (gemeente ‘s-Hertogenbosch). Lezingen beginnen om 20:00 en eindigen meestal rond 22:15. De entree volwassenen is €7,50 en voor jongeren tot 16 jaar €3,00.

Spring naar toolbar