Aardbevingen en tsunami’s

Aardbevingen en tsunami’s

Op woensdag 19 december zal drs. Gerhard Houtgast, oud-seismoloog van het KNMI, een lezing geven over aardbevingen en tsunami’s.

Tijdens de lezing zal worden ingegaan op de oorzaken, de registratiemethoden, de gevolgen (o.a. tsunami’s) van aardbevingen. Ook zal aandacht worden geschonken aan de natuurlijke bevingen in het zuidoosten van ons land en in het bijzonder aan de sterke aardbeving bij Roermond op 13 april 1992, die in geheel Nederland werd gevoeld en waarbij aanzienlijke schade werd aangericht. Bovendien zal iets verteld worden over de door gaswinning veroorzaakte aardbevingen, die sinds 1986 regelmatig in het noorden van ons land worden waargenomen en daar soms schade veroorzaken. Naar aanleiding van de krachtige onderzeese bevingen voor de kust van Sumatra op 26 december 2004 en bij Japan op 11 maart 2011, zal over het ontstaan en de gevolgen van tsunami’s enige uitleg worden gegeven.

Het uitgangspunt van de lezing is de taak van de afdeling Seismologie binnen het KNMI. Deze afdeling is het nationale data- en kenniscentrum op het gebied van de seismologie en houdt zich al sinds 1904 bezig met de registratie van aardbevingen. Op dit moment zijn er een groot aantal seismische waarnemingspunten in ons land, bestaande uit oppervlaktestations, boorgatseismometers en versnellingsmeters. De bewerkte gegevens van deze waarnemingsstations worden uitgewisseld met vooral nationale en internationale datacentra en staan ter beschikking van wetenschappelijk onderzoek. Als voorbeeld kunnen worden genoemd studies naar de seismiciteit van bepaalde gebieden, de berekening van het seismisch risico en het onderzoek naar de geologische processen en bewegingen in aardbevingsgebieden. Tevens staan op de website van het KNMI (www.knmi.nl) veel gegevens voor iedere geïnteresseerde.

Gerard Houtgast studeerde geologie en fysische geografie, en trad in 1966 als seismologisch analist in dienst getreden bij de toenmalige afdeling Geofysica van het KNMI. In 1999 beëindigd hij zijn werkzaamheden als KNMI-seismoloog, maar hij is nog regelmatig betrokken bij de seismologische informatie tijdens rondleidingen op het KNMI.

De lezing vindt plaats in Sociaal Cultureel centrum “De Biechten“, Vincent van Goghlaan 1, 5246 GA Hintham (gemeente ‘s-Hertogenbosch). Lezingen beginnen om 20:00 en eindigen meestal rond 22:15. De entree volwassenen is €7,50 en voor jongeren tot 16 jaar €3,00.

De nieuwe horizon van het heelal

De nieuwe horizon van het heelal

Op woensdag 21 november zal prof. dr. John Heise een lezing geven met als titel “de nieuwe horizon van het heelal”.

Stel we kijken heel ver weg het heelal in. In de sterrenkunde betekent ‘ver wegʼ ook ‘lang geleden’, dus ver kijken is ook terug in de tijd kijken. Sterrenstelsels ver weg zie je dan zoals ze er heel vroeger uitzagen. Kijk je maar ver genoeg, dan zie je het ontstaan van het heelal. John Heise laat beroemde opnames zien van de gloed van de oerknal. De rand van het waarneembare heelal vormt een horizon, een grens aan het verleden tot waar we kunnen kijken.

Er is nog een tweede horizon, een waarnemingshorizon aan de toekomst. Die is het gevolg van het gegeven dat het heelal steeds sneller uitdijt. Zou er voorbij die grens een andere civilisatie ontstaan, of ontploft een ster daar als supernova, dan krijgen wij die nooit te zien. Omgekeerd krijgen die aliens onze radio en televisie-uitzendingen, die ongewild de ruimte ingezonden worden, ook nooit te zien.

John Heise is al sinds de jaren 70 werkzaam bij SRON, de stichting ruimteonderzoek Nederland, waar hij zich bezighoudt met hoge-energie-astrofysica. Ook is hij emeritus hoogleraar aan de Universiteit Utrecht.

De lezing vindt plaats in Sociaal Cultureel centrum “De Biechten“, Vincent van Goghlaan 1, 5246 GA Hintham (gemeente ‘s-Hertogenbosch). Lezingen beginnen om 20:00 en eindigen meestal rond 22:15. De entree volwassenen is €7,50 en voor jongeren tot 16 jaar €3,00.

Astrofotografie vanuit je achtertuin

Astrofotografie vanuit je achtertuin

Op woensdag 17 oktober zal Dr. Victor Land een lezing geven met de titel “Astrofotografie vanuit je achtertuin: de ruimte in beeld met eenvoudige middelen.

Hij beschrijft zelf wat hij gaat vertellen:

Laat ik eerlijk zijn: ik ben geen Damian Peach, geen Christopher Go en geen Emil Kraaikamp en mijn foto’s komen ook niet in de buurt van hun prachtige resultaten. Ik heb dan ook niet de jarenlange ervaring van het in beeld brengen van planeten (of andere objecten) – noch wat betreft de beheersing van de apparatuur, als wat betreft de kennis en kunde van het verwerken van de beelden achteraf. Wat deze mensen kunnen, blijft gelukkig altijd een droom voor de toekomst en daarmee een drijfveer om te blijven leren!

Aan de andere kant ben ik niet in het bezit van 16″ of 14″ telescopen, gebruik geen high-end camera’s, en beschik niet over GO-TO monteringen met autoguiders en volgkijkers. Ik woon niet op een donkere plek, of dichtbij de evenaar en reis ook niet af naar Barbados. Sterker nog, mijn grootste instrument is 6″, ik heb een montering met simpele volgmotoren, gebruik een planetencamera van 5 jaar oud en een DSLR camera van 10 jaar oud. En ik neem waar vanuit Leidsche Rijn, ten westen van Utrecht met lichtvervuiling van 7 op een schaal van 10 (waarbij 10 het ergst is).

Toch is het mogelijk hiermee de hoogte van bergen op de maan te schatten, structuren op Mars (zoals de poolkappen) in beeld te brengen, een zonsverduistering op Jupiter te zien, de Cassinischeiding vast te leggen, maar ook nog veel dieper de ruimte in te gaan en sterrenhopen, nevels en sterrenstelsels vast te leggen. Tijdens mijn presentatie zal ik uitleggen wat ik daarvoor doe en komen een paar onderwerpen aan bod als lucky imaging, maar ik zal ook vertellen over mijn eerste stappen om met de DSLR camera Deep Space astrofotografie te doen, met de eenvoudige instrumenten die ik heb en een grote dosis geduld en doorzettingsvermogen. Als het helder is, hoop ik in de pauze live wat data te verzamelen, om dat het proces te kunnen demonsteren. Mocht dat niet lukken, dan zal ik dat aan de hand van bestaande data doen.

Al met al is mijn hoop dat ik het mysterie rondom astrofotografie wat weg kan nemen en mensen inspireer zelf aan de slag te gaan.

Victor Land kreeg toen hij negen was een rood-met-zwarte Tasco telescoop en het boek “Welke ster is dat?”. Vanaf dat moment ben werd hij door de ruimte gegrepen en dat is nooit meer overgegaan. Hij studeerde “Algemene Sterrenkunde” in Utrecht, promoveerde in de plasmafysica en werkte ruim vier jaar in Amerika als onderzoeker om het mysterie te doorgronden hoe het allervroegste stadium van planeetvorming rond jonge sterren in elkaar steekt. Tegenwoordig werkt hij bij de Technische Universiteit Eindhoven als ondersteuner van de faculteit Technische Natuurkunde, waar hij wetenschappers helpt hun plannen voor nieuw onderzoek om te zetten in onderzoeksprojecten. Om zijn enthousiasme voor wetenschap in het algemeen en het universum in het bijzonder over te brengen (vooral op kinderen), is hij vrijwilliger bij Museum en Sterrenwacht De Sonnenborgh in Utrecht.

De lezing vindt plaats in Sociaal Cultureel centrum “De Biechten“, Vincent van Goghlaan 1, 5246 GA Hintham (gemeente ‘s-Hertogenbosch). Lezingen beginnen om 20:00 en eindigen meestal rond 22:15. De entree volwassenen is €7,50 en voor jongeren tot 16 jaar €3,00.

“Hallo, is daar iemand?”

“Hallo, is daar iemand?”

Op woensdag 19 september zal Prof. Dr. Henny Lamers een lezing geven met de titel “Hallo, is daar iemand?” Speuren naar leven in het heelal.

Zou er nog ergens in het heelal leven zijn of zijn wij de enigen? Dat is een vraag die veel mensen zich stellen. Als er leven elders is, hoe zou het er dan uit kunnen zien? Zoals de marsmannetjes in strip-figuren met antennes in plaats van oren, of misschien wel heel anders: bijvoorbeeld reusachtig zwevende ballen slijm, of misschien nog veel gekker. We weten het gewoon niet.

Toch kunnen we uit het ontstaan van het leven op aarde al veel te weten komen over de noodzakelijke voorwaarden voor leven: en niet alleeen voor aard-achtig leven! De laatste jaren zijn op aarde levensvormen gevonden die wel heel bijzonder zijn en die aantonen dat zelfs onder extreme omstandigheden leven zich kan ontwikkelen. Als we die kennis nu eens toepassen op planeten?

De laatste jaren is het mogelijk om met heel speciale instrumenten te zoeken naar planeten bij andere sterren, zogenaamde “exo-planeten”. Daarvan zijn er nu al meer dan vijf duizend ontdekt! Dit doet vermoeden dat rondom de meeste sterren planeten draaien. Dan zijn er alleen al in ons melkwegstelsel honderd miljard exoplaneten!

Een aantal van de ontdekte planeten zit in de “levens-zone” van hun ster: niet te dichtbij en niet te ver weg zodat er water kan zijn, en dan zou er ook leven kunnen zijn. De ontwikkelingen gaan razend snel. In februari 2017 werd het Trappist systeem ontdekt met 6 exoplaneten waarvan er drie in de levens-zone zitten. Het is nu zelfs mogelijk om de samenstelling van de dampkring van exo-planeten te onderzoeken om te zien of er een teken van leven is.

Prof. Lamers zal op een begrijpelijke wijze en met veel mooie beelden laten zien wat we weten over het ontstaan van leven op aarde en vertellen over de zoektochten naar exoplaneten en leven in het heelal. Daarbij komen ook de allernieuwste ontdekkingen ter sprake.

De lezing vindt plaats in Sociaal Cultureel centrum “De Biechten“, Vincent van Goghlaan 1, 5246 GA Hintham (gemeente ‘s-Hertogenbosch). Lezingen beginnen om 20:00 en eindigen meestal rond 22:15. De entree volwassenen is €7,50 en voor jongeren tot 16 jaar €3,00.

Cursus extragalactische sterrenkunde

Cursus extragalactische sterrenkunde

Komend najaar zal Galaxis opnieuw een cursus organiseren, dit keer met als onderwerp “Extragalatische sterrenkunde: grote processes in de ruimte”. De cursus richt zich dus op sterrenkunde buiten ons eigen melkwegstelsel, zoals de dynamica van sterrenstelsels, structuur en expansie van het heelal, donkere materie en energie, quasars, zwaartekrachtgolven, etc. De cursus wordt gegeven door de voorzitter van Galaxis, prof. dr. Paul Koenraad.

De cursus zal plaatsvinden op de dinsdagavonden 9, 16 en 23 oktober 2018, en is gericht op mensen die al een beetje thuis zijn in de sterrenkunde en bijvoorbeeld de introductiecursus al gevolgd hebben.

Mocht u interesse hebben om deel te nemen dan kunt u zich aanmelden door een mail te sturen naar galaxis@galaxis-sterrenkunde.nl. De kosten zijn €25 voor leden van Galaxis en €35 voor niet-leden. Cursisten die na de cursus besluiten lid te worden van Galaxis krijgen €10 korting op de contributie. De cursus gaat pas definitief door als er voldoende deelnemers zijn om uit de kosten te komen.

Spring naar toolbar